Stel: je runt een installatiebedrijf met twaalf man. Het is dinsdagavond half tien, de kinderen liggen op bed en jij zit aan de keukentafel werkbonnen over te tikken in je boekhoudpakket. Productiviteit verhogen staat al jaren op je lijstje, maar harder werken dan dit gaat niet meer.
Wat er gebeurde
Vorige week verscheen de Staat van het mkb 2026, een onderzoek van het Erasmus Centre for Entrepreneurship en Hogeschool Windesheim in opdracht van het ministerie van Economische Zaken. Het goede nieuws: het Nederlandse mkb hoort nog steeds bij de beste van Europa. Het minder goede nieuws: de groei van de productiviteit stokt.
Het cijfer dat mij het meest bleef hangen: de tien procent meest productieve mkb-bedrijven zijn 6,8 keer zo productief als de tien procent minst productieve. Zelfde land, zelfde regels, vaak zelfde soort klanten. En toch een verschil van bijna zeven keer.
Volgens de onderzoekers loopt het mkb achter bij grote bedrijven als het gaat om het gebruik van nieuwe technologie, waaronder AI. Juist in een krappe arbeidsmarkt is dat pijnlijk. Het rapport vormt de basis voor de nieuwe Productiviteitsraad die het kabinet moet adviseren. Je leest de samenvatting bij MKB Servicedesk en bij de Erasmus Universiteit.
Productiviteit verhogen zit niet in harder werken
Eerst even de geruststelling: een rapport over “het mkb” gaat over anderhalf miljoen bedrijven tegelijk. Het zegt niets over jouw bedrijf in het bijzonder. Maar die factor 6,8 is wel een spiegel waar je even in mag kijken.
Want dat verschil zit zelden in hoe hard mensen werken. In het mkb wordt keihard gewerkt, dat weet iedereen die weleens een ondernemer om zeven uur ’s ochtends in de bestelbus heeft zien zitten. Het verschil zit in waar al die uren naartoe gaan. Hoeveel tijd gaat op aan het echte werk, en hoeveel aan zoeken, overtikken, nabellen en “even checken of die offerte al de deur uit is”?
Dat is ook waarom productiviteit verhogen in het mkb anders werkt dan bij een multinational. Grote bedrijven hebben een IT-afdeling die een nieuw systeem uitrolt. Jij hebt jezelf, een collega die “handig is met computers” en een zaterdagochtend. Het rapport noemt het ook letterlijk: nieuwe technologie invoeren op kleine schaal is lastig. Dat is geen falen, dat is een kwestie van schaal.
Het goede nieuws is dat je die schaal niet nodig hebt. De meeste winst zit niet in één groot systeem, maar in het wegnemen van kleine, terugkerende ergernissen. Vijf minuten per werkbon, keer twintig werkbonnen per dag, keer vijf dagen. Reken maar uit.
En er speelt nog iets. Volgens het rapport groeide van de microbedrijven uit 2014 maar 4,7 procent binnen tien jaar uit tot een klein bedrijf. Dat heeft vast meerdere oorzaken, maar herkenbaar is het wel: als elke extra klant ook een extra avond administratie betekent, is groeien vooral vermoeiend. Wie de kleine processen op orde heeft, kan groeien zonder dat de keukentafel een tweede kantoor wordt.
Productiviteit verhogen: 3 stappen voor deze week
Je hoeft geen Productiviteitsraad op te richten om hiermee te beginnen. Dit kun je deze week al doen.
1. Houd één week een turflijst bij
Vraag jezelf en twee collega’s om een week lang te turven wanneer ze iets dubbel doen: gegevens overtikken, een klant terugbellen omdat informatie ontbrak, een bestand zoeken. Geen ingewikkelde tijdregistratie, gewoon een streepje op een briefje bij de koffieautomaat. Na vijf dagen zie je vanzelf waar de lekken zitten. Grote kans dat het niet de dingen zijn die je had verwacht.
2. Kies het saaiste klusje en schrap, versimpel of automatiseer het
Pak van die turflijst het klusje dat het vaakst voorkomt en het minst plezier geeft. Stel drie vragen. Kan het weg? Kan het simpeler, bijvoorbeeld met een standaardformulier of een vaste mailtekst? Of kan een systeem het overnemen? Denk aan werkbonnen die vanuit een app direct in je boekhouding landen, in plaats van via een map op de passagiersstoel. Vaak zit de oplossing al in software die je hebt, zoals een koppeling tussen je planning en je boekhouding die nog nooit is aangezet.
3. Zet één getal op het whiteboard
Productiviteit wordt pas echt als je het ziet. Kies één getal dat ertoe doet: hoeveel dagen tussen klus en factuur, hoeveel offertes per week, hoeveel uur administratie per monteur. Schrijf het elke vrijdag op. Niet om iemand af te rekenen, maar om te zien of je verandering werkt.
Waar awe-some! helpt
Precies in dat gat tussen “we weten dat het beter kan” en “we hebben geen IT-afdeling” zit awe-some!. Bij interne tooling bouwen we de koppelingen, automatiseringen en simpele dashboards die dubbel werk weghalen, en als het helpt een AI-assistent die de saaie klussen overneemt. Klein beginnen, snel resultaat zien, en alleen doorbouwen als het echt iets oplevert. Meer voorbeelden lees je op onze blog.
Tot slot
Die ondernemer aan de keukentafel hoeft niet harder te werken, maar hoeft wel minder te tikken. En die werkbonnen? Die kunnen best zonder jou naar de boekhouding.